भारतात पहिल्या डेंग्यू लसीला मंजुरी; 'क्यूडेंगा'मुळे डेंग्यूविरुद्ध लढ्याला नवी ताकद
भारतात वाढत्या डेंग्यूच्या संकटाचा सामना करण्यासाठी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलण्यात आले आहे. जपानमधील Takeda Pharmaceuticals कंपनीने विकसित केलेल्या 'क्यूडेंगा (Qdenga)' या डेंग्यू लसीला ड्रग कंट्रोलर जनरल ऑफ इंडिया (DCGI) यांनी बाजारात विक्रीसाठी मंजुरी दिली आहे. भारतात अधिकृत मान्यता मिळालेली ही पहिली डेंग्यू लस असल्याने सार्वजनिक आरोग्य क्षेत्रासाठी हा ऐतिहासिक निर्णय मानला जात आहे.
4 ते 60 वयोगटासाठी लस
क्यूडेंगा लस 4 ते 60 वर्षे वयोगटातील व्यक्तींना दिली जाऊ शकते. विशेष म्हणजे, ही लस घेण्यापूर्वी व्यक्तीला पूर्वी डेंग्यू झाला होता की नाही, याची कोणतीही रक्त तपासणी किंवा पूर्व-चाचणी करण्याची आवश्यकता नाही.
चारही डेंग्यू प्रकारांपासून संरक्षण
डेंग्यू विषाणूचे चारही प्रमुख प्रकार (Serotypes) लक्षात घेऊन ही लस विकसित करण्यात आली आहे. त्यामुळे सर्व प्रकारांपासून संरक्षण मिळण्यास मदत होते.
किती प्रभावी आहे क्यूडेंगा?
तिसऱ्या टप्प्यातील (Phase-3) क्लिनिकल चाचण्यांमध्ये दुसरा डोस घेतल्यानंतर डेंग्यूमुळे रुग्णालयात दाखल होण्याचा धोका सुमारे 84.1% पर्यंत कमी झाल्याचे आढळले आहे. त्यामुळे गंभीर डेंग्यूच्या घटनांवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी ही लस प्रभावी ठरू शकते.
किती डोस घ्यावे लागतील?
क्यूडेंगा लसीचे 0.5 मिलीचे दोन डोस दिले जातात. दोन्ही डोसांमध्ये तीन महिन्यांचे अंतर ठेवले जाते.
भारतात डेंग्यूची वाढती चिंता
गेल्या दोन दशकांत भारतातील डेंग्यू रुग्णसंख्या 11 पट वाढली आहे. 2025 मध्ये 1.13 लाखांहून अधिक डेंग्यू रुग्णांची नोंद झाली होती. जगभरातील डेंग्यू रुग्णांपैकी जवळपास एक तृतीयांश रुग्ण भारतात आढळतात.
WHO ची शिफारस
जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) डेंग्यूचा प्रादुर्भाव जास्त असलेल्या देशांमध्ये पूर्व-चाचणीशिवाय सार्वजनिक लसीकरण कार्यक्रमात क्यूडेंगाचा समावेश करण्याची शिफारस केली आहे.
43 देशांमध्ये आधीच वापर
क्यूडेंगा लसीला भारतासह 43 देशांमध्ये मान्यता मिळाली आहे. यामध्ये युरोप, लॅटिन अमेरिका आणि आशियातील अनेक देशांचा समावेश आहे. आतापर्यंत 3.2 कोटींहून अधिक डोस वितरित करण्यात आले असून ब्राझील, अर्जेंटिना, कोलंबिया आणि इंडोनेशिया यांच्या राष्ट्रीय लसीकरण कार्यक्रमातही या लसीचा वापर केला जात आहे.
निष्कर्ष
भारतात क्यूडेंगा लसीला मिळालेली मंजुरी ही डेंग्यूविरोधातील लढ्यातील महत्त्वाची पायरी आहे. वाढत्या डेंग्यू प्रादुर्भावाच्या पार्श्वभूमीवर ही लस गंभीर रुग्णसंख्या आणि मृत्यूदर कमी करण्यासाठी प्रभावी ठरू शकते. मात्र, लसीकरणाबरोबरच डासांची उत्पत्ती रोखणे, स्वच्छता राखणे आणि वेळेवर उपचार घेणे तितकेच महत्त्वाचे आहे.
AdhiraVerse कडून सूचना
डेंग्यूपासून बचावासाठी घराच्या परिसरात पाणी साचू देऊ नका, पूर्ण बाह्यांचे कपडे वापरा आणि ताप, अंगदुखी किंवा अशक्तपणा जाणवल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. आरोग्यविषयक निर्णय नेहमी तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनानुसार घ्या.
