देशात लवकरच प्लास्टिकच्या नोटा! RBI कडून टेंडर जारी; ₹10 आणि ₹20 पासून ट्रायल सुरू होणार

AdhiraVerse | नवी दिल्ली

भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) देशातील चलन व्यवस्थेत मोठा बदल करण्याच्या तयारीत असल्याची माहिती समोर आली आहे. RBI च्या नोट मुद्रणाशी संबंधित संस्थेने पॉलिमर (Plastic) सब्स्ट्रेटसाठी टेंडर जारी केले असून, देशात ₹10 आणि ₹20 च्या प्लास्टिक नोटांचा पायलट प्रकल्प सुरू करण्याची तयारी सुरू आहे. हा प्रकल्प यशस्वी ठरल्यास 2027 पासून टप्प्याटप्प्याने प्लास्टिकच्या नोटा चलनात आणल्या जाऊ शकतात.

मुख्य मुद्दे

•  RBI कडून पॉलिमर नोटांसाठी टेंडर प्रक्रिया सुरू.
• सुरुवातीला ₹10 आणि ₹20 च्या नोटांवर पायलट प्रकल्प.
• 2027 पासून मोठ्या प्रमाणावर अंमलबजावणीची शक्यता.
• कागदी नोटा तात्काळ बंद होणार नाहीत.
• बनावट नोटांवर नियंत्रण आणि अधिक टिकाऊ चलन हा उद्देश.

प्लास्टिकच्या नोटा म्हणजे काय?

प्लास्टिकच्या नोटा म्हणजे पॉलिमर सब्स्ट्रेटवर छापलेल्या चलनी नोटा. या नोटा पारंपरिक कागदी नोटांच्या तुलनेत अधिक मजबूत, जलरोधक आणि दीर्घकाळ टिकणाऱ्या असतात. त्यामध्ये अत्याधुनिक सुरक्षा वैशिष्ट्ये असल्यामुळे बनावट नोटा तयार करणे अधिक कठीण होते.

RBI हा बदल का करत आहे?

भारतात दरवर्षी मोठ्या प्रमाणावर झिजलेल्या नोटा बदलण्याचा खर्च येतो. प्लास्टिकच्या नोटा अधिक काळ टिकत असल्याने हा खर्च कमी होऊ शकतो. तसेच नकली नोटांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठीही हा निर्णय महत्त्वाचा मानला जात आहे.

प्लास्टिकच्या नोटांचे फायदे

1. जास्त टिकाऊ

कागदी नोटांच्या तुलनेत अनेक पटींनी अधिक काळ वापरता येतात.

2. जलरोधक

पाणी लागल्याने नोट खराब होण्याची शक्यता कमी.

3. बनावट नोटांवर नियंत्रण

प्रगत सुरक्षा वैशिष्ट्यांमुळे नकली नोटा तयार करणे कठीण.

4. स्वच्छता

प्लास्टिक नोटांवर घाण कमी साचते आणि त्या सहज स्वच्छ करता येतात.

कोणत्या देशांत प्लास्टिकच्या नोटा आहेत?

• ऑस्ट्रेलिया
• कॅनडा
• युनायटेड किंगडम
• न्यूझीलंड
• सिंगापूर
• मलेशिया
• रोमानिया

या देशांमध्ये पॉलिमर नोटांचा यशस्वी वापर सुरू आहे.

भारतात कधी लागू होणार?

सध्या हा पायलट प्रकल्प आहे. सुरुवातीला निवडक भागात ₹10 आणि ₹20 च्या नोटांची चाचणी घेतली जाईल. चाचणी यशस्वी झाल्यानंतर पुढील टप्प्यात इतर मूल्यांच्या नोटांवर निर्णय घेतला जाऊ शकतो.

कागदी नोटा बंद होणार का?

नाही. RBI कडून कागदी नोटा तात्काळ बंद करण्याचा कोणताही निर्णय जाहीर करण्यात आलेला नाही. काही काळ कागदी आणि प्लास्टिकच्या नोटा दोन्ही चलनात राहतील.

निष्कर्ष

भारतातील चलन व्यवस्थेत हा एक ऐतिहासिक बदल ठरू शकतो. पॉलिमर नोटांमुळे चलन अधिक सुरक्षित, टिकाऊ आणि आधुनिक होण्याची अपेक्षा आहे. मात्र, सध्या हा पायलट प्रकल्प असून RBI कडून अंतिम अंमलबजावणीची अधिकृत घोषणा होणे बाकी आहे.

FAQs

भारतात प्लास्टिकच्या नोटा कधी येणार?

₹10 आणि ₹20 च्या नोटांपासून पायलट प्रकल्प सुरू होण्याची शक्यता असून 2027 पासून टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणी होऊ शकते.

कागदी नोटा बंद होणार आहेत का?

नाही. सध्या असा कोणताही अधिकृत निर्णय नाही.

प्लास्टिकच्या नोटांचे फायदे काय?

त्या अधिक टिकाऊ, जलरोधक आणि बनावट नोटांपासून अधिक सुरक्षित असतात.

---

📖 हेही वाचा

👉 देशातील इतर महत्त्वाच्या बातम्या वाचा

👉 तंत्रज्ञानाच्या ताज्या अपडेट्स वाचा

---

📢 AdhiraVerse वर का वाचावे?

RBI, बँकिंग, सरकारी योजना, तंत्रज्ञान, अर्थव्यवस्था आणि देश-विदेशातील ताज्या, विश्वासार्ह मराठी बातम्यांसाठी AdhiraVerse ला नियमित भेट द्या.