जुने मंदिर बदलले, मूर्तीचे रूप बदलले; पण बेन्नाळीकरांच्या गणरायावरील श्रद्धेचा धागा आजही तसाच आहे. जुन्या दगडी मूर्तीपासून नव्या देवस्थानापर्यंतची ही चार वर्षांची आठवण मनाला भिडणारी आहे.
काळ्या कौलारू मंदिरापासून नव्या देवस्थानापर्यंत; बेन्नाळीच्या श्री गणरायाची श्रद्धेची वाटचाल
बेन्नाळी गावातील श्री गणपती मंदिर हे केवळ एक धार्मिक स्थळ नाही, तर गावकऱ्यांच्या श्रद्धा, आठवणी, सामूहिक सहभाग आणि नव्या पिढीपर्यंत जपल्या जाणाऱ्या परंपरेचे एक सुंदर प्रतीक आहे. पूर्वीचे साधे कौलारू मंदिर, काळ्या खापरांचे छप्पर, मंदिरासमोरील कट्टा आणि त्या ठिकाणी विराजमान असलेली दगडी गणपतीची मूर्ती—या जुन्या आठवणी आजही गावकऱ्यांच्या मनात आहेत.
काळ बदलला, मंदिराचे रूप बदलले आणि जुन्या मंदिराच्या जागी नवीन मंदिर उभे राहिले. मात्र या बदलात बेन्नाळीकरांच्या श्रद्धेचा धागा तुटला नाही. उलट जुन्या गणरायाच्या आठवणी नव्या मंदिराच्या रूपात पुढे नेण्यात आल्या.
जुन्या कौलारू मंदिराची आठवण
बेन्नाळीतील जुन्या श्री गणपती मंदिराचे आज उपलब्ध असलेले अधिकृत ऐतिहासिक दस्तऐवज मर्यादित आहेत. त्यामुळे मंदिराची स्थापना नेमकी कधी झाली किंवा त्याचा प्राचीन इतिहास किती जुना आहे, याबाबत ठाम दावा करता येत नाही.
मात्र गावकऱ्यांच्या आठवणींमध्ये या मंदिराचे जुने रूप स्पष्टपणे जपलेले आहे.
पूर्वी येथे काळ्या खापरांचे कौलारू मंदिर होते. मंदिरासमोर कट्टा होता. साध्या स्वरूपातील या देवस्थानात गावकऱ्यांची श्रद्धा जोडलेली होती.
त्या जुन्या देवस्थानातील गणपतीची दगडी मूर्ती आजही आठवणींच्या रूपाने जपली गेली आहे. या मूर्तीचा उपलब्ध असलेला छायाचित्र आजच्या पिढीसाठी जुन्या देवस्थानाची एक महत्त्वाची दृश्य आठवण ठरते.
जुना गणराय, नव्या रूपात
नवीन मंदिराची उभारणी झाली असली तरी जुन्या गणरायाशी असलेले नाते कायम ठेवण्यात आले. गावकऱ्यांच्या माहितीनुसार जुन्या मूर्तीच्या स्वरूपाचे रूपांतर करून नव्या मंदिरासाठी गणपतीची नवीन मूर्ती साकारण्यात आली.
आज नव्या मंदिरात विराजमान असलेली काळ्या दगडातील श्री गणपतीची मूर्ती ही त्या श्रद्धेच्या सातत्याची जाणीव करून देते.
या मूर्तीच्या निर्मितीशी उचगावचे लोहार यांचा संबंध असल्याची माहिती गावकऱ्यांकडून सांगितली जाते. त्यामुळे जुन्या मूर्तीपासून नव्या मूर्तीपर्यंतचा हा प्रवास मंदिराच्या कथेतला एक महत्त्वाचा टप्पा ठरतो.
मंदिराचे रूप बदलले, वास्तू बदलली; पण गणरायाशी जोडलेली श्रद्धा मात्र कायम राहिली.
नव्या मंदिराची उभारणी आणि पंढरपूरचा कळस
जुन्या मंदिराच्या जागी नवीन मंदिर उभारण्यात आले. नवीन मंदिराच्या उभारणीदरम्यान गावकऱ्यांचा सहभाग हा या संपूर्ण प्रवासाचा महत्त्वाचा भाग राहिला.
नवीन मंदिरासाठी कळस पंढरपूरहून आणण्यात आला. कळस आणण्यासाठी बेन्नाळीतील भाविक पंढरपूरला गेले होते. त्या प्रवासाचे आणि कळस घेऊन परत येतानाचे छायाचित्र आजही या मंदिराच्या उभारणीच्या आठवणी जपून ठेवते.
पंढरपूरशी जोडलेला हा प्रसंग मंदिराच्या उभारणीतील श्रद्धेचा एक वेगळा अध्याय सांगतो.
यानंतर मंदिरात विधीपूर्वक कलशारोहण करण्यात आले. कलशारोहणाच्या छायाचित्रातून त्या धार्मिक सोहळ्याची प्रत्यक्ष आठवण आजही पाहायला मिळते.
कोल्हापूरचा तुळशी कट्टा आणि रांजणगावची पवित्र माती
नवीन मंदिराच्या परिसराशी जोडलेली आणखी एक श्रद्धेची आठवण म्हणजे तुळशीचा कट्टा.
गावकऱ्यांच्या माहितीनुसार कोल्हापूरहून तुळशीचा कट्टा आणण्यात आला होता. या कट्ट्यामध्ये रांजणगावच्या श्री महागणपतीशी संबंधित पवित्र माती आणून ठेवण्यात आली आणि त्यामध्ये तुळशीचे झाड लावण्यात आले.
या प्रसंगाचा छायाचित्रही जपून ठेवण्यात आला आहे. त्यामुळे मंदिराच्या नव्या रूपात विविध धार्मिक स्थळांशी जोडलेल्या श्रद्धेच्या आठवणी कशा जपल्या गेल्या, याची कल्पना येते.
गणरायाच्या आगमनापूर्वी मंदिराची तयारी
नवीन गणपतीची मूर्ती मंदिरात विराजमान होण्यापूर्वी मंदिर परिसराची सजावट करण्यात आली होती. केळीचे खांब, फुलांची सजावट आणि रोषणाईने मंदिर परिसर सजवण्यात आला होता.
गणपतीच्या आगमनाची आणि प्रतिष्ठापनेची तयारी गावकऱ्यांनी उत्साहाने केली. त्या दिवसांच्या छायाचित्रांमधून नव्या मंदिराच्या सुरुवातीच्या काळातील वातावरण आजही अनुभवता येते.
संपूर्ण गावातून गणरायाची मिरवणूक
नवीन मंदिराच्या धार्मिक सोहळ्यात गणरायाची मिरवणूक हा देखील महत्त्वाचा भाग होता.
गावातील भाविकांच्या सहभागातून गणरायाची मिरवणूक काढण्यात आली. लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत अनेक जण या सोहळ्यात सहभागी झाले होते.
गणरायासोबत एकत्र आलेला गावाचा हा उत्साह केवळ धार्मिक कार्यक्रम नव्हता; तो गावाच्या सामूहिक सहभागाचे प्रतीक होता.
प्राणप्रतिष्ठा आणि पूजा
नवीन मंदिरातील श्री गणपतीच्या प्राणप्रतिष्ठा आणि पूजेचा सोहळा अशोक पाटील आणि देवप्पा पाटील यांच्या तर्फे पार पडला .
त्यांच्या कुटुंबीयांसह काढलेले छायाचित्र या धार्मिक सोहळ्याची महत्त्वाची आठवण म्हणून जपले गेले आहे.
प्राणप्रतिष्ठेच्या विधीमुळे नव्या मंदिरातील श्री गणरायाच्या उपासनेला विधिवत सुरुवात झाली आणि गावकऱ्यांच्या श्रद्धेचे हे नवे केंद्र आकाराला आले.
कलशारोहणाचा धार्मिक सोहळा
मंदिराच्या उभारणीतील आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे कलशारोहण.
कलशाची पूजा आणि विधी करतानाचे छायाचित्र या सोहळ्याची साक्ष देते. पंढरपूरहून आणलेला कळस आणि त्यानंतर झालेला धार्मिक विधी हा नव्या मंदिराच्या निर्मितीच्या प्रवासातील महत्त्वाचा भाग होता.
गणहोमात गावकऱ्यांचा सहभाग
मंदिराच्या प्रतिष्ठापना सोहळ्यात गणहोमाचाही विधी पार पडला.
गावकऱ्यांच्या माहितीनुसार लुम्मणा टक्केकर, गजानन टक्केकर आणि सुरेश टक्केकर यांच्या हस्ते गणहोम झाला. या वेळी मोठ्या संख्येने भाविक उपस्थित होते.
होमकुंडाभोवती सुरू असलेले धार्मिक विधी, सहभागी भाविक आणि संपूर्ण परिसरातील वातावरण दाखवणारी छायाचित्रे त्या सोहळ्याची आठवण आजही जिवंत ठेवतात.
महाप्रसादासाठी संपूर्ण गावाचा सहभाग
धार्मिक सोहळ्याचा एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे महाप्रसाद.
महाप्रसादाच्या तयारीत गावातील पुरुषांसोबत महिलांनीही सक्रिय सहभाग घेतला. भाजीपाला, कांदा आणि इतर साहित्याची तयारी करतानाचे छायाचित्र गावातील सामूहिक सहभाग दाखवते.
मंदिराचा सोहळा हा केवळ पूजा-विधीपुरता मर्यादित न राहता गावकऱ्यांच्या एकत्रित श्रमातून पूर्ण झाला, याची ही छायाचित्रे आठवण करून देतात.
मंदिराबाहेरील मूषकराज
नवीन मंदिराच्या परिसरात श्री गणपतीचे वाहन असलेला मूषकराजही बसवण्यात आला आहे.
गणरायाच्या मंदिराच्या प्रवेश परिसरातील हा भाग मंदिराच्या धार्मिक स्वरूपाला पूर्णत्व देतो. भक्तांसाठी गणपती आणि त्यांचे वाहन असलेला मूषकराज हे दोन्ही श्रद्धेचे परिचित प्रतीक आहेत.
१७ ऑगस्ट २०२२ची आठवण
नवीन श्री गणपती मंदिराच्या प्रतिष्ठापना सोहळ्याशी संबंधित २०२२ची पत्रिका आजही जपून ठेवण्यात आली आहे. या पत्रिकेत धार्मिक कार्यक्रमांची दिवसनिहाय माहिती देण्यात आली होती.
१७ ऑगस्ट २०२२ हा मंदिराच्या वर्धापन दिनाशी जोडलेला महत्त्वाचा दिवस आहे. या कालखंडात प्राणप्रतिष्ठा, कलशारोहण, गणहोम, महाप्रसाद आणि इतर धार्मिक कार्यक्रमांच्या माध्यमातून नव्या मंदिराच्या स्थापनेचा सोहळा पार पडला.
आज या मंदिराला साधारण चार वर्षांचा काळ पूर्ण होत असताना, त्या सुरुवातीच्या दिवसांची छायाचित्रे गावाच्या सामूहिक आठवणींचा महत्त्वाचा ठेवा बनली आहेत.
चार वर्षांनंतरही जिवंत आहे श्रद्धेचा धागा
आज बेन्नाळीचे श्री गणपती मंदिर नव्या रूपात उभे आहे. बाह्यरूप बदलले असले तरी मंदिराशी जोडलेल्या जुन्या आठवणी अजूनही तितक्याच जिवंत आहेत.
काळ्या खापरांचे जुने कौलारू मंदिर, समोरचा कट्टा, जुनी दगडी गणपती मूर्ती, नव्या मंदिराची उभारणी, पंढरपूरहून आणलेला कळस, कोल्हापूरहून आणलेला तुळशीचा कट्टा, रांजणगावच्या महागणपतीशी संबंधित पवित्र माती, प्राणप्रतिष्ठा, कलशारोहण, गणहोम, मिरवणूक आणि महाप्रसाद—या प्रत्येक आठवणीत बेन्नाळीच्या गावकऱ्यांचा सहभाग दिसून येतो.
हा केवळ मंदिराचा इतिहास नाही, गावाच्या आठवणींचा ठेवा आहे
एखाद्या देवस्थानाचा इतिहास केवळ त्याच्या बांधकामाच्या तारखांमध्ये किंवा वास्तूच्या वयात नसतो. त्या देवस्थानाशी जोडलेल्या लोकांच्या आठवणी, श्रद्धा, परंपरा आणि सामूहिक सहभाग यामध्येही त्याचा एक महत्त्वाचा इतिहास जिवंत असतो.
बेन्नाळीच्या श्री गणपती मंदिराची ही कहाणी त्याच अर्थाने विशेष आहे.
जुने मंदिर आज नाही. जुनी दगडी मूर्तीही पूर्वीच्या स्वरूपात मंदिरात नाही. मात्र त्या मूर्तीची आठवण, जुन्या कौलारू मंदिराची प्रतिमा आणि नव्या मंदिराच्या उभारणीसाठी गावकऱ्यांनी घेतलेले श्रम आजही छायाचित्रांमधून जिवंत आहेत.
जुने मंदिर बदलले, नवे देवस्थान उभे राहिले; पण बेन्नाळीकरांच्या श्रद्धेतील गणराय मात्र त्याच भावनेने आजही विराजमान आहे.
हीच या मंदिराच्या चार वर्षांच्या वाटचालीची सर्वात सुंदर ओळख आहे.
📸 छायाचित्रांमधून जपलेली कहाणी
या मंदिराच्या प्रवासातील जुनी गणपती मूर्ती, जुने देवस्थान, नवीन मूर्ती, पंढरपूरहून आणलेला कळस, कलशारोहण, प्राणप्रतिष्ठा, गणहोम, महाप्रसादाची तयारी, मिरवणूक आणि गावातील भाविकांचे सामूहिक छायाचित्र—ही सर्व चित्रे भविष्यातील पिढ्यांसाठी बेन्नाळीच्या श्रद्धेच्या या प्रवासाची दृश्य आठवण ठरू शकतात.
बेन्नाळीच्या श्री गणरायाला मनःपूर्वक नमन. 🙏
🙏 बेन्नाळीच्या श्री गणरायाची ही श्रद्धेची कहाणी तुम्हालाही भावली का?
जुन्या मंदिराच्या आठवणींपासून नव्या देवस्थानापर्यंतचा हा प्रवास आपल्या गावाच्या परंपरेचा ठेवा आहे.
❤️ ही आठवण आपल्या गावातील भाविकांपर्यंत पोहोचवा आणि पोस्ट Share करा.
🔔 अशाच आपल्या गावाच्या खास आठवणी व स्थानिक कथा वाचण्यासाठी AdhiraVerse सोबत जोडलेले रहा.
.jpg)