PM मोदींच्या ‘शक्ती की सप्तधारा’मध्ये विकसित भारतासाठी ७ प्रवाह; १ कोटी युवकांना AI प्रशिक्षणाची मोठी घोषणा.

पंतप्रधान मोदींची शक्ती की सप्तधारा आणि विकसित भारतासाठी सात प्रवाह

नवी दिल्ली : भारताच्या ८०व्या स्वातंत्र्यदिनानिमित्त पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी १५ ऑगस्ट २०२६ रोजी लाल किल्ल्याच्या तटबंदीवरून देशाला संबोधित केले. विकसित भारताचे उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी मोठी स्वप्ने, ठोस संकल्प आणि वेगवान सुधारणा यांची गरज असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले. यावेळी मोदींनी भारताच्या पुढील विकासासाठी ‘शक्ती की सप्तधारा’ ही सात प्रवाहांची संकल्पना मांडली.

मोदींनी मांडलेल्या या सप्तधारेमध्ये उत्पादन, शेती व अन्न प्रक्रिया, तंत्रज्ञान व नवोन्मेष, गतीशक्ती, संरक्षण शक्ती, हरित व नील अर्थव्यवस्था आणि भारताची सॉफ्ट पॉवर या सात क्षेत्रांचा समावेश आहे. या क्षेत्रांना बळ देऊन भारताला आत्मनिर्भर आणि विकसित राष्ट्र बनवण्याचा रोडमॅप त्यांनी देशासमोर ठेवला.

काय आहे मोदींची ‘शक्ती की सप्तधारा’?

पंतप्रधान मोदींनी भारताच्या पुढील विकासासाठी सात प्रमुख शक्ती किंवा प्रवाहांवर लक्ष केंद्रित करण्याचे आवाहन केले. या सातही क्षेत्रांचा उद्देश भारताची आर्थिक, तांत्रिक, संरक्षणात्मक, पर्यावरणीय आणि सांस्कृतिक क्षमता अधिक मजबूत करणे हा आहे.

१. उत्पादन : जागतिक मूल्यसाखळीत भारताची ताकद

सप्तधारेतील पहिला प्रवाह म्हणजे उत्पादन शक्ती. भारताने केवळ अंतिम वस्तूंचे उत्पादन करण्याऐवजी डिझाइनपासून उत्पादनापर्यंत संपूर्ण मूल्यसाखळी देशात उभी करण्यावर भर द्यावा, असे मोदींनी सांगितले.

भारतीय उत्पादनांची किंमत, गुणवत्ता आणि प्रमाण या तिन्ही बाबतीत जागतिक स्तरावर स्पर्धात्मकता वाढवण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली. शून्य-दोष उत्पादन, उच्च दर्जाची उत्पादने आणि जागतिक बाजारपेठेत विश्वासार्ह पुरवठादार म्हणून भारताची ओळख निर्माण करण्यावर भर देण्यात आला.

२. शेती आणि अन्न प्रक्रिया : कृषी क्षेत्राला मूल्यवर्धन

दुसरा प्रवाह शेती आणि अन्न प्रक्रिया हा आहे. विकसित भारताच्या निर्मितीत कृषी क्षेत्राची भूमिका महत्त्वाची असल्याचे मोदींनी अधोरेखित केले.

शेती उत्पादनाला केवळ कच्चा माल म्हणून न पाहता त्यावर प्रक्रिया करून अधिक मूल्य निर्माण करण्याची गरज आहे. कृषी क्षेत्राला अन्न प्रक्रिया, बाजारपेठ आणि व्यापक मूल्यसाखळीशी जोडल्यास शेतकऱ्यांसाठीही अधिक आर्थिक संधी निर्माण होऊ शकतात.

३. तंत्रज्ञान आणि नवोन्मेष : AIपासून 6Gपर्यंत

तिसरा प्रवाह म्हणजे तंत्रज्ञान आणि नवोन्मेष. अंतराळ, क्वांटम तंत्रज्ञान, रोबोटिक्स आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये भारताने स्वतःची क्षमता आणखी मजबूत करण्याचे आवाहन मोदींनी केले.

भारताने केवळ तंत्रज्ञान वापरणारा देश न राहता जागतिक नवोन्मेष केंद्र बनावे, अशी त्यांची भूमिका होती. डिजिटल सार्वजनिक तंत्रज्ञानाचा जागतिक विस्तार आणि भारतात विकसित होणाऱ्या 6G तंत्रज्ञानावरही त्यांनी भर दिला.

४. गतीशक्ती : वेगवान कनेक्टिव्हिटीवर भर

चौथा प्रवाह गतीशक्ती आहे. भारताच्या आर्थिक विकासासाठी आधुनिक आणि अखंड कनेक्टिव्हिटी आवश्यक असल्याचे मोदींनी सांगितले.

हाय-स्पीड रेल्वे, आधुनिक महामार्ग, अंतर्गत जलमार्ग आणि मल्टी-मोडल लॉजिस्टिक नेटवर्क यांचा विस्तार करण्यावर भर देण्यात आला. देशातील उत्पादन केंद्रे, शहरे, बंदरे आणि बाजारपेठांना वेगवान पायाभूत सुविधांद्वारे जोडण्याची गरज या संकल्पनेतून अधोरेखित करण्यात आली.

५. संरक्षण शक्ती : आत्मनिर्भर भारतासाठी मजबूत संरक्षण

पाचवा प्रवाह म्हणजे रक्षा शक्ती. बदलत्या जागतिक परिस्थितीत संरक्षण क्षेत्रात आत्मनिर्भर होणे ही काळाची गरज असल्याचे मोदींनी सांगितले.

ड्रोन, हायपरसॉनिक तंत्रज्ञान आणि सायबर सुरक्षा यांसारख्या आधुनिक क्षेत्रांमध्ये भारताने स्वतःची क्षमता विकसित करण्यावर भर दिला. संरक्षण क्षेत्रातील तंत्रज्ञान आणि उत्पादनात युवकांच्या कौशल्याचा उपयोग करण्याचेही त्यांनी आवाहन केले.

६. हरित आणि नील अर्थव्यवस्था : पर्यावरणासोबत विकास

सप्तधारेतील सहावा प्रवाह म्हणजे हरित आणि नील अर्थव्यवस्था.

हरित गतिशीलता, पर्यावरणपूरक उत्पादन आणि हवामान बदलाला सामोरे जाणाऱ्या उपाययोजनांवर भारताने अधिक भर देण्याची गरज मोदींनी व्यक्त केली.

त्याचबरोबर भारताच्या विशाल किनारपट्टीमुळे नील अर्थव्यवस्थेत मोठ्या संधी उपलब्ध असल्याचे त्यांनी सांगितले. किनारपट्टी पर्यटन, मत्स्यव्यवसाय आणि सागरी क्षेत्रातील आर्थिक उपक्रमांना चालना देण्याची क्षमता भारताकडे आहे.

७. सॉफ्ट पॉवर : योग, आरोग्य, पर्यटन आणि सर्जनशील भारत

सप्तधारेतील सातवा प्रवाह म्हणजे भारताची सॉफ्ट पॉवर.

योगाच्या माध्यमातून भारताने जगाशी निर्माण केलेले नाते, आरोग्यसेवा, पर्यटन, चित्रपट, गेमिंग आणि सर्जनशील क्षेत्र ही भारताची मोठी ताकद असल्याचे मोदींनी अधोरेखित केले.

‘Heal in India’चा विस्तार, जागतिक पर्यटकांना आकर्षित करण्यासाठी भारताच्या पर्यटन क्षमतेचा अधिक प्रभावी वापर आणि वाढत्या concert economy मध्ये भारताने संधी निर्माण करण्यावर त्यांनी भर दिला.

युवकांसाठी मोठी घोषणा; १ कोटी तरुणांना AI प्रशिक्षण

स्वातंत्र्यदिनाच्या भाषणातील युवकांसाठीची घोषणा विशेष महत्त्वाची ठरली. केंद्र सरकार पुढील वर्षात १ कोटी युवकांना कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात AI कौशल्याचे प्रशिक्षण देण्याच्या दिशेने काम करणार असल्याचे मोदींनी सांगितले.

AI क्षेत्रात भारतातील तरुणांना भविष्यासाठी तयार करणे हा या उपक्रमाचा उद्देश आहे.

याशिवाय स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या युवकांसाठी मोफत ऑनलाइन कोचिंग उपलब्ध करून देण्याची घोषणाही करण्यात आली. महागड्या कोचिंगचा आर्थिक भार गरीब आणि मध्यमवर्गीय कुटुंबांवर पडत असल्याचा मुद्दा मोदींनी मांडला.

खेळातील प्रतिभा शोधण्यासाठी देशव्यापी उपक्रम

युवकांच्या विकासासोबतच क्रीडा क्षेत्रातील प्रतिभेला प्रोत्साहन देण्यावरही मोदींनी भर दिला. देशभरातील लहान वयातील प्रतिभावान खेळाडू शोधण्यासाठी राष्ट्रीय पातळीवरील talent identification programme राबवण्याची घोषणा करण्यात आली.

विकसित भारतासाठी पुढील टप्प्याचा रोडमॅप

मोदींच्या भाषणातील ‘शक्ती की सप्तधारा’ ही संकल्पना केवळ सात क्षेत्रांची यादी नसून भारताच्या पुढील विकासासाठीचा व्यापक दृष्टिकोन म्हणून मांडण्यात आली.

उत्पादनापासून शेतीपर्यंत, तंत्रज्ञानापासून गतीशक्तीपर्यंत, संरक्षणापासून हरित-नील अर्थव्यवस्थेपर्यंत आणि सॉफ्ट पॉवरपर्यंत विविध क्षेत्रांना एकत्रितपणे बळ देण्याचा या रोडमॅपचा उद्देश आहे.

पंतप्रधान मोदींनी भारताला विकसित राष्ट्र बनवण्याच्या दीर्घकालीन उद्दिष्टाशी ही दिशा जोडली. पुढील काळात या सात क्षेत्रांमध्ये भारताची क्षमता वाढवणे हे देशाच्या आर्थिक आणि राष्ट्रीय विकासासाठी महत्त्वाचे ठरणार आहे.

मोदींच्या ‘शक्ती की सप्तधारा’तील ७ प्रवाह एका नजरेत

१. उत्पादन शक्ती — जागतिक दर्जाचे उत्पादन आणि संपूर्ण मूल्यसाखळी
२. शेती व अन्न प्रक्रिया — कृषी उत्पादनाचे मूल्यवर्धन
३. तंत्रज्ञान व नवोन्मेष — AI, क्वांटम, रोबोटिक्स, 6G आणि नव्या तंत्रज्ञानावर भर
४. गतीशक्ती — आधुनिक पायाभूत सुविधा आणि कनेक्टिव्हिटी
५. रक्षा शक्ती — आत्मनिर्भर संरक्षण, ड्रोन, हायपरसॉनिक तंत्रज्ञान आणि सायबर सुरक्षा
६. हरित व नील अर्थव्यवस्था — पर्यावरणपूरक विकास आणि सागरी अर्थव्यवस्था
७. सॉफ्ट पॉवर — योग, आरोग्य, पर्यटन, चित्रपट, गेमिंग आणि सर्जनशील क्षेत्र

निष्कर्ष

भारताच्या ८०व्या स्वातंत्र्यदिनाच्या भाषणातून पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी ‘शक्ती की सप्तधारा’च्या माध्यमातून भारताच्या पुढील विकासाची सात दिशांची रूपरेषा मांडली. त्यासोबतच १ कोटी युवकांना AI प्रशिक्षण आणि स्पर्धा परीक्षांसाठी मोफत ऑनलाइन कोचिंगसारख्या घोषणांमधून युवकांना भविष्यातील अर्थव्यवस्थेसाठी तयार करण्यावरही भर देण्यात आला.

संदर्भ : NDTV, DD India, Times of India आणि उपलब्ध वृत्तस्रोत.

📖 देशातील महत्त्वाच्या घडामोडी, माहितीपूर्ण बातम्या आणि पडताळलेल्या अपडेट्ससाठी AdhiraVerse ला नियमित भेट द्या.

हेसुद्धा वाचा :