पहिलीत जाणाऱ्या मुलांसाठी मोठी बातमी! ‘विद्या प्रवेश’ आता वार्षिक शालेय कॅलेंडरचा भाग; देशभरातील 5.1 कोटींहून अधिक विद्यार्थ्यांना लाभ. कर्नाटकातही या उपक्रमाची अंमलबजावणी होत आहे.

विद्या प्रवेश आता वार्षिक शालेय कॅलेंडरचा भाग; 5.1 कोटी विद्यार्थ्यांना लाभ, कर्नाटकातही उपक्रमाची अंमलबजावणी

नवी दिल्ली: इयत्ता पहिलीत प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना शाळेच्या वातावरणाशी सहज जुळवून घेता यावे आणि त्यांच्या पायाभूत शिक्षणाची मजबूत सुरुवात व्हावी, यासाठी राबविण्यात येणाऱ्या ‘विद्या प्रवेश’ (Vidya Pravesh) उपक्रमाला केंद्र सरकारकडून विशेष महत्त्व दिले जात आहे.

केंद्रीय शिक्षण मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, तीन महिन्यांचा School Preparedness Module आता वार्षिक शालेय कॅलेंडरचा भाग करण्यात आला आहे. या उपक्रमाचा उद्देश पहिलीत प्रवेश घेणाऱ्या मुलांना औपचारिक शालेय शिक्षणासाठी तयार करणे हा आहे.

5.1 कोटींपेक्षा जास्त विद्यार्थ्यांना लाभ

शिक्षण मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, 2025-26 पर्यंत 5.1 कोटींपेक्षा अधिक विद्यार्थ्यांना ‘विद्या प्रवेश’ उपक्रमाचा लाभ झाला आहे. तसेच 8.5 लाख शाळांपर्यंत या उपक्रमाची पोहोच झाल्याचे मंत्रालयाने नमूद केले आहे.

या माध्यमातून शालेय शिक्षणाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात विद्यार्थ्यांना आवश्यक तयारी करून देण्यावर भर दिला जात आहे.

विद्या प्रवेश म्हणजे काय?

‘विद्या प्रवेश’ हा शाळेत पहिल्यांदा प्रवेश घेणाऱ्या मुलांसाठी तयार करण्यात आलेला School Preparedness Programme आहे.

या उपक्रमामध्ये मुलांना थेट अभ्यासाचा ताण देण्याऐवजी त्यांच्या वयाला अनुरूप उपक्रमांद्वारे शाळेच्या वातावरणाशी परिचित करून देण्यावर भर दिला जातो.

मुलांची शिकण्याची उत्सुकता वाढवणे, पूर्व-साक्षरता आणि प्राथमिक संख्याज्ञानाची तयारी करणे तसेच सामाजिक, भावनिक आणि मानसिकदृष्ट्या शाळेसाठी तयार करणे हा या उपक्रमाचा व्यापक उद्देश आहे.

कर्नाटकातही ‘विद्या प्रवेश’ची अंमलबजावणी

कर्नाटकातील विद्यार्थ्यांसाठीही ‘विद्या प्रवेश’ महत्त्वाचा आहे. Samagra Shikshana Karnataka च्या अधिकृत माहितीनुसार, राज्यातील सरकारी प्राथमिक शाळांमधील इयत्ता पहिलीच्या विद्यार्थ्यांसाठी 45 दिवसांचा Vidya Pravesh programme राबविण्यात आला आहे. हा कार्यक्रम सर्व माध्यमांच्या सरकारी प्राथमिक शाळांमधील Class 1 विद्यार्थ्यांसाठी असल्याचे कर्नाटक सरकारच्या संकेतस्थळावर नमूद आहे.

कर्नाटकच्या Samagra Shikshana कार्यक्रमांमध्ये **NIPUN Bharat Mission अंतर्गत ‘Strengthening the Vidya Pravesh Program’**चा स्वतंत्रपणे समावेश करण्यात आला आहे.

यामुळे बेळगावसह कर्नाटकातील पालक आणि विद्यार्थ्यांसाठीही हा विषय महत्त्वाचा ठरतो.

कर्नाटकातील कार्यक्रम आणि केंद्राचा 3 महिन्यांचा मॉड्यूल वेगळा का?

येथे एक महत्त्वाचा फरक समजून घेणे आवश्यक आहे.

केंद्र सरकारच्या PM SHRI संदर्भातील कर्नाटकासाठीच्या अधिकृत दस्तऐवजात PM SHRI शाळांनी Vidya Pravesh हा तीन महिन्यांचा School Preparedness Module म्हणून राबवावा असे नमूद आहे.

दुसरीकडे, Samagra Shikshana Karnataka च्या राज्यस्तरीय माहितीनुसार सरकारी प्राथमिक शाळांमधील Class 1 विद्यार्थ्यांसाठी 45 दिवसांचा कार्यक्रम राबविण्यात आला आहे.

म्हणून कर्नाटकातील प्रत्येक शाळेसाठी एकच कालावधी असल्याचा दावा करणे योग्य ठरणार नाही. संबंधित योजना किंवा शाळेच्या अंमलबजावणीच्या संदर्भानुसार कालावधी वेगळा असू शकतो.

मुलांना शाळेसाठी तयार करण्यावर भर

पहिल्यांदा शाळेत जाणाऱ्या मुलांसाठी शाळेतील वातावरण पूर्णपणे नवीन असते. नवीन शिक्षक, वर्गमित्र, शालेय नियम आणि शिकण्याची पद्धत यांच्याशी जुळवून घेण्यासाठी मुलांना वेळ लागतो.

‘विद्या प्रवेश’च्या माध्यमातून हा संक्रमण काळ अधिक बालस्नेही, आनंददायी आणि शिकण्यास अनुकूल करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.

मूलभूत साक्षरता आणि संख्याज्ञानाला प्राधान्य

‘विद्या प्रवेश’चा संबंध NIPUN Bharat Missionच्या उद्दिष्टांशी आहे. प्राथमिक स्तरावर विद्यार्थ्यांची मूलभूत साक्षरता आणि संख्याज्ञान मजबूत करणे हा या व्यापक उपक्रमाचा महत्त्वाचा भाग आहे.

शाळेच्या सुरुवातीपासूनच मुलांची भाषिक, संख्यात्मक, सामाजिक आणि भावनिक तयारी मजबूत करण्यावर भर दिल्याने पुढील शिक्षणाचा पाया अधिक सक्षम करण्यास मदत होऊ शकते.

पालकांसाठीही महत्त्वाची माहिती

पालकांनी मुलांच्या शालेय सुरुवातीच्या काळात त्यांच्यावर अभ्यासाचा अनावश्यक दबाव टाकण्याऐवजी गोष्टी, चित्रे, खेळ, संवाद आणि दैनंदिन कृतींमधून शिकण्यास प्रोत्साहन देणे उपयुक्त ठरू शकते.

शाळा आणि घरातील वातावरण मुलांसाठी सकारात्मक राहिल्यास शाळेबद्दलची भीती कमी होऊन शिकण्याची उत्सुकता वाढण्यास मदत होऊ शकते.

कर्नाटकातील पालकांनी काय लक्षात ठेवावे?

कर्नाटक सरकारच्या अधिकृत माहितीनुसार Vidya Pravesh हा सरकारी प्राथमिक शाळांमधील Class 1 विद्यार्थ्यांसाठी राबविण्यात येणाऱ्या शाळा-तयारीच्या उपक्रमांपैकी एक आहे. त्यामुळे पालकांनी आपल्या मुलाच्या शाळेत या कार्यक्रमाचे स्थानिक पातळीवर कसे वेळापत्रक आणि स्वरूप आहे, याची माहिती संबंधित शाळेकडून घेणे योग्य ठरेल.

थोडक्यात

‘विद्या प्रवेश’ हा इयत्ता पहिलीत प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना शालेय शिक्षणासाठी तयार करण्याचा महत्त्वाचा उपक्रम आहे. केंद्र सरकारच्या माहितीनुसार 2025-26 पर्यंत 5.1 कोटींपेक्षा अधिक विद्यार्थ्यांना आणि 8.5 लाख शाळांना याचा लाभ झाला आहे. कर्नाटकातही हा उपक्रम राबविला जात असून, Samagra Shikshana Karnataka च्या माहितीनुसार सरकारी प्राथमिक शाळांमधील Class 1 विद्यार्थ्यांसाठी 45 दिवसांचा कार्यक्रम लागू करण्यात आला आहे.

स्रोत: भारत सरकार, शिक्षण मंत्रालय; Samagra Shikshana Karnataka, Department of School Education.

हेसुद्धा वाचा :