आद्य श्री निलगार गणपती : 300 वर्षांची परंपरा जपणारे संकेश्वरचे श्रद्धास्थान; दर्शनासाठी भाविकांची गर्दी
संकेश्वर : बेळगाव जिल्ह्यातील संकेश्वर शहरात आद्य श्री निलगार गणपतीच्या दर्शनासाठी सध्या भाविकांची मोठी गर्दी पाहायला मिळत आहे. शेकडो वर्षांची परंपरा, गणेशोत्सवातील विशेष पूजा आणि महाराष्ट्र, कर्नाटक तसेच गोवा परिसरातून दर्शनासाठी येणारे भाविक यामुळे आद्य श्री निलगार गणपतीला संकेश्वरच्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक जीवनात वेगळे स्थान मिळाले आहे.
1 ऑक्टोबर 2026 रोजी AdhiraVerse ने संकेश्वर येथे प्रत्यक्ष भेट देऊन आद्य श्री निलगार गणपतीच्या उत्सवाचे वार्तांकन केले. यावेळी दर्शनासाठी भाविकांच्या रांगा, फुलांनी सजवलेले प्रवेशद्वार, जुन्या दगडी भिंतींमधून जाणारा दर्शनमार्ग आणि परिसरातील उत्सवी वातावरण पाहायला मिळाले.
सुमारे 300 वर्षांची परंपरा
आद्य श्री निलगार गणपतीच्या परंपरेला सुमारे 300 वर्षांचा इतिहास असल्याचा उल्लेख उपलब्ध वृत्तस्रोतांमध्ये आढळतो. सुरुवातीला हा गणपती हेद्दूरशेट्टी कुटुंबाचा घरगुती गणपती असल्याचे सांगितले जाते. कालांतराने या गणपतीच्या दर्शनासाठी बाहेरील भागातूनही भाविक येऊ लागले आणि त्याची ख्याती वाढत गेली.
कुटुंबाकडून पिढ्यान्‌पिढ्या जपली गेलेली ही परंपरा आजही गणेशोत्सवाच्या काळात मोठ्या श्रद्धेने पुढे नेली जाते.
'निलगार' नावामागची कहाणी
आद्य श्री निलगार गणपतीच्या नावामागेही कुटुंबाच्या पारंपरिक व्यवसायाचा संदर्भ जोडला जातो.
उपलब्ध माहितीनुसार हेद्दूरशेट्टी कुटुंबाचा पूर्वी सुतकताई आणि कापडाला रंग देण्याचा व्यवसाय होता. विशेषतः निळ्या रंगाशी संबंधित कामामुळे या कुटुंबाला ‘निलगार’ म्हणून ओळखले जाऊ लागले. पुढे कुटुंबाच्या गणपतीलाही आद्य श्री निलगार गणपती हे नाव प्रचलित झाले, असा वृत्तस्रोतांमध्ये उल्लेख आहे.
आज काळ बदलला असला तरी हे नाव आणि त्यामागची परंपरा गणपतीच्या ओळखीचा अविभाज्य भाग बनली आहे.
21 दिवसांच्या पूजेची विशेष परंपरा
आद्य श्री निलगार गणपतीचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे गणेश चतुर्थीनंतरही अनेक दिवस सुरू राहणारे दर्शन.
उपलब्ध वृत्तांनुसार येथे गणपतीची सुमारे 21 दिवस पूजा केली जाते. त्यामुळे इतर ठिकाणी गणेश विसर्जन झाल्यानंतरही भाविकांना आद्य श्री निलगार गणपतीचे दर्शन घेता येते.
याच कारणामुळे गणेशोत्सवाच्या उत्तरार्धात संकेश्वरकडे येणाऱ्या भाविकांची संख्या वाढताना दिसते.
1 ऑक्टोबरला दर्शनासाठी मोठी रांग
1 ऑक्टोबर 2026 रोजी AdhiraVerseच्या प्रत्यक्ष पाहणीत आद्य श्री निलगार गणपतीच्या दर्शनासाठी भाविकांची मोठी रांग दिसून आली.
जुन्या दगडी भिंतींच्या मधून जाणाऱ्या मार्गावर भाविक शिस्तीत पुढे जात होते. प्रवेशद्वारावर झेंडूच्या फुलांची आकर्षक सजावट करण्यात आली होती. परिसरात विद्युत रोषणाईही करण्यात आली होती.
भाविकांच्या गर्दीचे नियोजन करण्यासाठी पोलिस आणि इतर व्यवस्था यंत्रणा कार्यरत असल्याचेही दिसून आले.
जुन्या दगडी भिंतींमधून जाणारा दर्शनमार्ग
आद्य श्री निलगार गणपतीच्या दर्शनाच्या मार्गाचे एक वैशिष्ट्य म्हणजे परिसरातील जुने दगडी बांधकाम.
उंच दगडी भिंतींच्या मधून जाणाऱ्या मार्गावरून भाविक दर्शनासाठी पुढे जातात. पारंपरिक दगडी वास्तू आणि आधुनिक उत्सवाची फुलांची सजावट व रोषणाई यामुळे या मार्गाला वेगळे स्वरूप प्राप्त झाले आहे.
मूर्तीचे छायाचित्र न काढण्याची परंपरा
आद्य श्री निलगार गणपतीशी संबंधित एक महत्त्वाची परंपरा म्हणजे गणपतीच्या मूर्तीचे छायाचित्र न काढण्याची प्रथा.
उपलब्ध वृत्तस्रोतांमध्ये या परंपरेचा उल्लेख आढळतो. त्यामुळे भाविकांनीही या परंपरेचा आदर करावा, अशी स्थानिक पद्धत आहे.
याच पार्श्वभूमीवर AdhiraVerseच्या या प्रत्यक्ष वार्तांकनात गणपतीच्या मूर्तीचे छायाचित्र न दाखवता दर्शनमार्ग, प्रवेशद्वार, सजावट आणि भाविकांची गर्दी यांचे दृश्य टिपण्यात आले आहे.
'नवसाला पावणारा' अशी भाविकांची श्रद्धा
आद्य श्री निलगार गणपतीला भाविकांमध्ये ‘नवसाला पावणारा गणपती’ अशी श्रद्धा असल्याचे विविध वृत्तस्रोतांमध्ये नमूद केले आहे.
नवस फेडण्यासाठी तसेच गणपतीचे दर्शन घेण्यासाठी अनेक भाविक दरवर्षी संकेश्वरला येतात. ही स्थानिक धार्मिक श्रद्धा असून तिच्याकडे श्रद्धेच्या दृष्टिकोनातूनच पाहिले जाते.
महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि गोव्यातील भाविक
आद्य श्री निलगार गणपतीची ख्याती संकेश्वरपुरती मर्यादित नसून महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि गोवा या भागांतील भाविक येथे दर्शनासाठी येत असल्याचे उपलब्ध वृत्तांमध्ये नमूद आहे.
गणेशोत्सवाच्या काळात संकेश्वरमध्ये यात्रेसारखे वातावरण निर्माण होते. भाविकांच्या गर्दीमुळे स्थानिक बाजारपेठेतही चैतन्य निर्माण होते. फुले, पूजेचे साहित्य, खाद्यपदार्थ आणि इतर वस्तूंच्या विक्रीसाठी विविध दुकाने व स्टॉल उभारले जातात.
आद्य श्री निलगार गणपतीचे दर्शन घेण्यासाठी वाढते आकर्षण
गणेशोत्सवातील वेगळी परंपरा आणि अनेक वर्षांचा इतिहास यामुळे आद्य श्री निलगार गणपतीचे दर्शन घेण्यासाठी दरवर्षी भाविक संकेश्वरकडे येतात.
विशेषतः गणेश चतुर्थीनंतरही दर्शन सुरू राहणे हे या उत्सवाचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य आहे. त्यामुळे गणेशोत्सवाच्या दिवसांनंतरही संकेश्वरमध्ये भक्तिमय वातावरण कायम राहते.
निष्कर्ष
आद्य श्री निलगार गणपती हा संकेश्वरच्या श्रद्धा, परंपरा आणि सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वाचा भाग आहे. सुमारे 300 वर्षांची परंपरा, 21 दिवसांच्या पूजेची पद्धत आणि दूरवरून दर्शनासाठी येणारे भाविक यामुळे या गणपतीची स्वतंत्र ओळख निर्माण झाली आहे.
1 ऑक्टोबर 2026 रोजी संकेश्वरमध्ये पाहायला मिळालेली भाविकांची गर्दी आणि उत्सवी वातावरण या परंपरेची आजही असलेली लोकप्रियता अधोरेखित करते.
शेकडो वर्षांची परंपरा जपत आजही भाविकांच्या श्रद्धेचा केंद्रबिंदू ठरलेला आद्य श्री निलगार गणपती—संकेश्वरच्या धार्मिक ओळखीतील एक महत्त्वाचे नाव.
टीप: ऐतिहासिक व परंपरेशी संबंधित तपशील उपलब्ध वृत्तस्रोतांवर आधारित आहेत. 1 ऑक्टोबर 2026 रोजीची गर्दी, सजावट, दर्शनमार्ग आणि परिसराची दृश्ये AdhiraVerseच्या प्रत्यक्ष पाहणीवर आधारित आहेत.
.jpg)