जुन्या बेळगावामागे (आताचे बेळगावी) एक मूळ कथा आहे हे लोकांना माहीत नाही. पण खाली दिलेली ही कथा तुमच्या शंका दूर करेल.
1. बेळगावची (आताचे नाव बेळगावी) निर्मिती कशी झाली?
2. बेळगाव किल्ल्यातील जैन मंदिरे का बांधली गेली?
3. बेळगाव किल्ला कोणी बांधला? इत्यादी.........
विश्वास ठेवणे कठीण आहे, पण हे सत्य खूप पूर्वीच ब्रिटिश लेखक गिल्मोर मॅककॉर्केल यांनी त्यांच्या 'द इंडियन अँटिक्वेरी' या पुस्तकात पुराव्यांसह लिहिले होते.........
तो स्पष्टपणे सांगतो की, सध्याच्या बेळगाव किल्ल्याच्या परिसरात १०८ जैन मंदिरे होती , जी तत्कालीन मुसलमान राजांनी पाडून टाकली आणि अखेरीस त्याच दगडांनी व स्तंभांनी बेळगाव किल्ला बांधण्यात आला. पुस्तकात तो हेही स्पष्टपणे नमूद करतो की: जुन्या बेळगावाचा शोध एका जैन राजाने लावला असे म्हटले जाते.
परंतु त्याचा सर्वात जुना उल्लेख आपल्याला इ.स. ११५० च्या गुलहल्ली शिलालेखात आढळतो.”[ संदर्भ पुस्तक अ लीजेंड ऑफ ओल्ड बेळगाव, मे १८७५, पृष्ठ – १३९ ].
(जुन्या बेळगावची एक आख्यायिका लेखक: गिल्मोर मॅककॉर्केल, बो. सी.एस.)
आख्यायिका:
सरसिजाभवनंदन नावाचा एक कवी होता, जो प्राचीन जैन जातीचा आणि बेळगावचा रहिवासी होता. त्याने प्राचीन कन्नड भाषेत राजांचा एक संक्षिप्त इतिहास रचला आहे. अलंकारिक आणि अलंकृत संस्कृत शब्दप्रयोगांच्या साहाय्याने, कर्नाटक देशात विपुल प्रमाणात आढळतील अशा विशेषणांचा वापर करून, त्याने बेळगावचा वृत्तांत संकलित केला आहे. त्यात आपल्याला पूर्वी होऊन गेलेल्या राजांची नावे, त्यांचे सद्गुण, त्यांच्या जाती आणि त्यांनी केलेली सद्गुणी कृत्ये यांची संपूर्ण माहिती मिळते. आणि त्याच राजांनी केलेल्या कृत्यांच्या आठवणी आजही बेळगावमध्ये आढळतात, आणि त्या खालीलप्रमाणे आहेत.......
सपूर आणि बेळगाव यांना पूर्वी एकत्रितपणे जीर्णशीतपुरा म्हटले जात असे , आणि तेथे सामंतपट्टण शहराचा राज्यपाल , कुंतमराय , राहत होता. तो जातीने जैन, अत्यंत धार्मिक आणि दयाळू होता. त्यामुळे लोकांमध्ये मोठा आनंद आणि सुख होते. एके दिवशी असे घडले की, दक्षिण देशातून अनागोलाच्या वनात (ज्याचे पूर्वीचे नाव हृषवगिरी होते ) आलेले एकशे आठ जैन ऋषी रात्रभर तेथेच राहिले, कारण त्यांच्या नियमांनुसार अंधारात एक पाऊलही पुढे जाण्यास त्यांना परवानगी नव्हती. जेव्हा ही बातमी कुंतमरायापर्यंत पोहोचली, तेव्हा राजाने, आपली पत्नी गुणवती हिच्या स्पष्ट संमतीने, ऋषींकडे जाऊन त्यांना आदरपूर्वक नमस्कार केला आणि पुढीलप्रमाणे विनंती केली.......
हे महान संतांनो, माझ्यावर दया करा आणि माझ्यावर कृपा करा, जेणेकरून माझा प्रदेश प्रसिद्ध होईल.” पण, रात्री काहीही न बोलण्याची त्यांची प्रथा असल्यामुळे, त्यांनी राजाशी संवाद साधला नाही. त्यामुळे राजा अत्यंत निराश होऊन घरी परतला, (आणि, तो जात असताना) मशालींमधून आगीच्या ठिणग्या पडल्या आणि कोरड्या जंगलाला आग लागली, आणि ते सर्व ऋषी जळून राख झाले. दुसऱ्या दिवशी, पहाटे राजा पुन्हा जंगलात गेला आणि त्याने पाहिले की ते सर्व जैन ऋषी भस्म झाले होते. हे पाहून पती-पत्नी दोघेही खूप घाबरले आणि विचार करू लागले. त्यानुसार, त्याने त्याच क्षणी गुणवतीसमोर एक योजना मांडली, ज्याद्वारे हे जैन ऋषी अंतिम मुक्ती मिळवू शकतील, — ती अशी: – “आपण दगड आणून १०८ मंदिरे बांधूया, आणि जेव्हा आपण त्यांची पूजा करू, तेव्हा मी संततीची प्राप्ती करीन.” त्याने असे सांगितल्यावर, ते घरी परतले आणि, वरील योजनेनुसार, त्याने त्याच ठिकाणी १०८ जैन मंदिरे बांधायला लावली, जिथे आजही बेळगावच्या किल्ल्यात काही जैन मंदिरे आहेत. जैन धर्माच्या रहस्यांची दीक्षा घेतल्यानंतर आणि काही काळ राज्य केल्यानंतर, गुणवती अखेरीस गर्भवती झाली. आणि आता, जरी त्याला आपल्या पत्नीला मुले व्हावीत अशी खूप इच्छा होती, तरी संतती न होण्याची त्याची भीती नाहीशी झाली. यामुळे त्याने बेळगावला वंशपुरा हे नाव दिले. आता मराठीत 'वंश' या शब्दाला 'बेल' म्हणतात. अशा प्रकारे आपण बेळगाव या नावापर्यंत पोहोचतो..........
त्यानंतर ते जुन्या बेळगावमध्ये राहत होते. सावंतवादीचा राजा कुंतम याचा पुत्र शांत, जो प्रसिद्ध, जैन धर्माच्या गूढ विद्यांमध्ये पारंगत, पूर्वजांच्या देवतांच्या उपासनेत निपुण, अत्यंत शूर होता आणि सूर्य-चंद्र कुळात जन्मलेल्या राजकुमारांकडून प्रशंसित होता, क्षत्रियांच्या धर्माच्या नियमांचा समर्थक, जैन ऋषींचा रक्षक, आणि जिनेंद्राच्या मंदिरांना गणिका इत्यादींच्या रूपात असलेली संपत्ती प्रदान करण्यात अत्यंत कुशल होता. त्याला चौदा पत्नी होत्या. त्या चार पत्नींपैकी प्रमुख, पद्मावती नावाची, खूप प्रसिद्ध होती. तिला शांतापासून अनंतवीर्य नावाचा एक मुलगा होता. एके दिवशी, आपल्या दासी इत्यादींच्या ताफ्यासह तो (शांत) पाण्यात खेळण्याच्या उद्देशाने यलूरजवळील सुंदरदर्शन नदीवर गेला आणि नागसरोवरात वज्रप्रहाराने त्याचा मृत्यू झाला......
त्यानंतर सावंतवादीहून तीन राज्यमंत्री आले आणि त्यांनी अनंतवीर्याला राजा म्हणून राज्याभिषेक केला. त्यानेही आपल्या पूर्वजांच्या रितीरिवाजानुसार राज्यकारभार केला. एके दिवशी, सुदर्शन प्रमुख असलेले अनेक ऋषी आले. त्यांना आदरपूर्वक वंदन केल्यावर, अनंतवीर्याने आपल्या पूर्वजांविषयी विचारले, आणि त्या ऋषींनी त्यांच्या पुराणांमधून राजा शांताच्या नशिबाशी संबंधित असलेली वरील कथा सांगितली.......
त्यानंतर त्याच्या वंशात आणि कुळात मल्लिकार्जुन नावाचा एक राजा होता. त्याच्या कारकिर्दीत बंगालमधून अस्त खान (असद खान) नावाचा एक प्रसिद्ध मुसलमान आला आणि त्याने कपटाने ते राज्य मिळवले, त्याला (मल्लिकार्जुनला) पदच्युत केले, ती एकशे आठ जैन मंदिरे पाडून टाकली आणि एक किल्ला बांधला. आजही आपल्याला (त्या किल्ल्यातील) दगड आढळतात.......
0 टिप्पण्या