Ganesh Chaturthi 2026: बाप्पाच्या मूर्तीची योग्य निवड कशी करावी? धार्मिक परंपरेत काय सांगितले आहे?

 गणेश चतुर्थीला बाप्पाची मूर्ती घरी आणणार आहात? सोंडेची दिशा, मूर्तीची मुद्रा, मोदक, मूषक, रंग आणि पर्यावरणपूरक मूर्ती निवडताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात, जाणून घ्या.

Ganesh Chaturthi 2026: बाप्पाच्या मूर्तीची योग्य निवड कशी करावी? धार्मिक परंपरेत काय सांगितले आहे?

Ganesh Chaturthi 2026: गणेशोत्सवाला आता काहीच दिवस शिल्लक आहेत. घराघरांत बाप्पाच्या आगमनाची तयारी सुरू झाली असून, गणपतीची मूर्ती, सजावट आणि पूजेच्या साहित्याची खरेदी करण्याची लगबग सुरू आहे. मात्र बाप्पाची मूर्ती निवडताना नेमक्या कोणत्या गोष्टी लक्षात घ्याव्यात, असा प्रश्न अनेक भक्तांना पडतो.

मूर्तीचे स्वरूप, सोंडेची दिशा, मुद्रा, मोदक, मूषक, रंग तसेच मूर्ती कोणत्या साहित्यापासून बनवली आहे, याबाबत विविध धार्मिक आणि कौटुंबिक परंपरा आहेत.

यंदा गणेश चतुर्थी 14 सप्टेंबर 2026, सोमवार रोजी साजरी होणार आहे. चतुर्थी तिथी 14 सप्टेंबरला सुरू होऊन 15 सप्टेंबरच्या सकाळपर्यंत राहणार असल्याची पंचांग माहिती उपलब्ध आहे.

मग घरच्या गणपतीची मूर्ती निवडताना कोणत्या गोष्टींकडे लक्ष द्यावे? जाणून घेऊया.

बाप्पाची मूर्ती निवडताना या 7 गोष्टी लक्षात ठेवा

1. मूर्तीचे स्वरूप प्रसन्न असावे

घरच्या गणपतीसाठी अनेक भक्त शांत, प्रसन्न आणि पारंपरिक स्वरूपातील मूर्ती पसंत करतात.

मूर्तीचा चेहरा, हात-पाय, मुकुट, सोंड आणि इतर भाग सुबक व अखंड आहेत का, हे खरेदी करण्यापूर्वी तपासावे. केवळ आकर्षक सजावट किंवा मोठा आकार पाहून मूर्ती निवडण्यापेक्षा तिचे एकूण स्वरूप आणि घरातील जागा लक्षात घेणे योग्य ठरते.

2. गणपतीच्या सोंडेची दिशा

गणपतीची मूर्ती निवडताना सोंडेच्या दिशेबाबत अनेक धार्मिक मान्यता प्रचलित आहेत.

काही परंपरांनुसार डावीकडे वळलेली सोंड असलेली गणपतीची मूर्ती घरगुती पूजेसाठी शुभ मानली जाते. तर उजवीकडे वळलेल्या सोंडेच्या मूर्तीबाबत विशिष्ट पूजा-विधी आणि परंपरा पाळल्या जातात, अशीही मान्यता आहे.

मात्र या बाबतीत सर्वच धार्मिक परंपरांमध्ये एकसारखे मत नाही. त्यामुळे सोंडेच्या दिशेवरून मूर्तीला निश्चितपणे शुभ किंवा अशुभ ठरवणे योग्य नाही.

3. गणपतीची मुद्रा कशी असावी?

घरच्या गणपतीसाठी बसलेल्या अवस्थेतील मूर्ती निवडण्याची परंपरा अनेक कुटुंबांमध्ये पाहायला मिळते.

बसलेली मुद्रा स्थैर्य, शांतता आणि प्रसन्नतेचे प्रतीक मानली जाते, अशी धार्मिक धारणा आहे. मात्र उभी, नृत्य करणारी किंवा इतर स्वरूपातील गणपतीची रूपेही भारतीय धार्मिक आणि कलात्मक परंपरेचा भाग आहेत.

त्यामुळे मूर्तीची मुद्रा निवडताना आपल्या कुटुंबाची श्रद्धा आणि परंपरा महत्त्वाची ठरते.

4. मोदक आणि मूषकाकडेही लक्ष द्या

गणपतीच्या पारंपरिक स्वरूपात मोदक आणि मूषकाला विशेष महत्त्व आहे.

मोदक हा आनंद, ज्ञान आणि भक्तीचे प्रतीक मानला जातो, तर मूषक हे श्रीगणेशाचे वाहन म्हणून ओळखले जाते.

त्यामुळे पारंपरिक गणपतीची मूर्ती घेणारे भक्त मूर्तीमध्ये या दोन्ही गोष्टी योग्य प्रकारे दाखवल्या आहेत का, हे पाहतात.

5. मूर्तीचा रंग निवडताना काय पाहावे?

गणपतीच्या मूर्ती विविध रंगांमध्ये उपलब्ध असतात. शेंदरी, लाल, पांढरा आणि इतर रंगांचा वापर केला जातो.

धार्मिक परंपरांमध्ये वेगवेगळ्या रंगांना प्रतीकात्मक अर्थ जोडले जातात. मात्र गणपतीच्या मूर्तीसाठी एकच रंग अनिवार्य आहे, असा सार्वत्रिक नियम नाही.

म्हणून आपल्या श्रद्धेनुसार, घरच्या परंपरेनुसार आणि आवडीनुसार रंगाची निवड करता येते.

6. पर्यावरणपूरक मूर्तीला प्राधान्य द्या

गणेशोत्सव हा श्रद्धेचा उत्सव असला तरी पर्यावरणाची काळजी घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.

शाडू माती किंवा नैसर्गिक मातीपासून तयार केलेली मूर्ती निवडणे हा पर्यावरणपूरक पर्याय ठरू शकतो. मूर्तीवरील रंग आणि सजावटीच्या साहित्यामुळे पाण्याचे प्रदूषण होणार नाही ना, याचाही विचार करावा.

'बाप्पा भक्तीचा आणि पर्यावरणाची जबाबदारीही आपलीच' हा विचार यंदाच्या गणेशोत्सवात जपता येईल.

7. मूर्तीची सुरक्षितता आणि आकार तपासा

घरातील जागेच्या तुलनेत मूर्ती खूप मोठी असल्यास स्थापना, सजावट आणि विसर्जनाच्या वेळी अडचणी येऊ शकतात.

म्हणून मूर्ती घेण्यापूर्वी घरातील उपलब्ध जागा, आसनाची व्यवस्था आणि विसर्जनाची पद्धत लक्षात घ्यावी.

मूर्तीचा कोणताही भाग तुटलेला किंवा खराब झालेला नाही ना, हेही खरेदीच्या वेळी तपासणे आवश्यक आहे.

कोणती मूर्ती निवडताना विशेष काळजी घ्यावी?

धार्मिक परंपरेनुसार तुटलेली किंवा खराब झालेली मूर्ती पूजेसाठी निवडणे टाळले जाते. तसेच मूर्तीचे हात, सोंड, मुकुट किंवा इतर भाग व्यवस्थित आहेत का, हे तपासावे.

फक्त सोशल मीडियावर ट्रेंडिंग आहे किंवा दिसायला आकर्षक आहे म्हणून मूर्ती निवडण्याऐवजी घरची परंपरा, श्रद्धा, मूर्तीची गुणवत्ता आणि पर्यावरणीय परिणाम यांचा विचार करणे अधिक योग्य ठरेल.

गणेश चतुर्थी 2026: स्थापना कधी करावी?

2026 मध्ये गणेश चतुर्थी सोमवार, 14 सप्टेंबर रोजी आहे. उपलब्ध पंचांग माहितीनुसार चतुर्थी तिथी 14 सप्टेंबरच्या सकाळपासून 15 सप्टेंबरच्या सकाळपर्यंत आहे. गणपती पूजेसाठी मध्यान्ह काळाला विशेष महत्त्व दिले जाते.

पूजा आणि स्थापना मुहूर्त शहरानुसार बदलू शकतो. उदाहरणार्थ, उपलब्ध पंचांग स्रोतांमध्ये पुणे, मुंबई आणि बंगळुरूसाठी वेगवेगळे मध्यान्ह मुहूर्त दिलेले आहेत. त्यामुळे बेळगावमधील भक्तांनी स्थानिक पंचांगानुसार अंतिम वेळ तपासणे अधिक योग्य राहील.

2026 मध्ये गणेश विसर्जन कधी?

10 दिवसांचा पारंपरिक गणेशोत्सव अनंत चतुर्दशी, 25 सप्टेंबर 2026 रोजी समाप्त होईल. मात्र प्रत्येक कुटुंबाची परंपरा वेगळी असल्याने काही ठिकाणी दीड दिवस, तीन, पाच किंवा सात दिवसांनीही विसर्जन केले जाते.

बाप्पाच्या मूर्तीपेक्षा श्रद्धा महत्त्वाची

गणपतीची मूर्ती निवडताना सोंडेची दिशा, मुद्रा, रंग किंवा इतर स्वरूपांबाबत अनेक धार्मिक मान्यता आहेत. मात्र या मान्यता परंपरा आणि श्रद्धेचा भाग आहेत.

गणेशोत्सवाचा मुख्य संदेश भक्ती, सद्भावना, ज्ञान, सकारात्मकता आणि चांगल्या विचारांचा आहे. त्यामुळे मूर्ती निवडताना आपल्या कुटुंबाची परंपरा जपतानाच पर्यावरणाची काळजी घेणे आणि उत्सव आनंदाने साजरा करणे महत्त्वाचे आहे.

बाप्पाची मूर्ती किती मोठी आहे यापेक्षा मनातील श्रद्धा किती मोठी आहे, हेच अधिक महत्त्वाचे.

Ganesh Chaturthi 2026: थोडक्यात

• गणेश चतुर्थी: 14 सप्टेंबर 2026, सोमवार
• चतुर्थी तिथी: 14 सप्टेंबर ते 15 सप्टेंबर सकाळपर्यंत
• गणेश विसर्जन/अनंत चतुर्दशी: 25 सप्टेंबर 2026
• मूर्ती निवडताना: स्वरूप, सोंड, मुद्रा, गुणवत्ता आणि पर्यावरणाचा विचार करा
• पूजा मुहूर्त: स्थानिक शहराच्या पंचांगानुसार तपासा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

प्रश्न: गणपतीची सोंड कोणत्या दिशेला असावी?
उत्तर: धार्मिक मान्यतेनुसार डावीकडे वळलेली सोंड असलेली मूर्ती घरगुती पूजेसाठी शुभ मानली जाते. मात्र विविध परंपरांमध्ये याबाबत मतभेद आहेत.

प्रश्न: गणपतीची मूर्ती मातीची असावी का?
उत्तर: पर्यावरणाच्या दृष्टीने शाडू माती किंवा नैसर्गिक मातीची मूर्ती हा चांगला पर्याय ठरू शकतो.

प्रश्न: 2026 मध्ये गणेश चतुर्थी कोणत्या दिवशी आहे?
उत्तर: गणेश चतुर्थी 14 सप्टेंबर 2026, सोमवार रोजी आहे.

प्रश्न: गणेश विसर्जन 2026 मध्ये कधी आहे?
उत्तर: अनंत चतुर्दशी 25 सप्टेंबर 2026 रोजी आहे. मात्र घरच्या परंपरेनुसार विसर्जन यापूर्वीही केले जाऊ शकते.

महत्त्वाची टीप: या लेखातील सोंडेची दिशा, मुद्रा, रंग आणि मूर्तीच्या स्वरूपाशी संबंधित माहिती विविध धार्मिक परंपरा व मान्यतांवर आधारित आहे. या मान्यता प्रदेश, कुटुंब आणि परंपरेनुसार बदलू शकतात. पूजा-विधी किंवा अचूक मुहूर्तासाठी स्थानिक पंचांग किंवा जाणकार पुरोहितांचा सल्ला घ्यावा.

गणपती बाप्पा मोरया! मंगलमूर्ती मोरया!